ประวัติเพชรบูรณ์

1. ประวัติเพชรบูรณ์ในยุคจารีตไทย

รัฐจารีตไทย คือรูปแบบการปกครองช่วงระยะ ก่อนยุคสุโขทัย ยุคสุโขทัย ยุคอยุธยา และ ยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น สิ้นสุดยุคนี้ตอนสมัยรัชกาลที่ 3

เมืองเพชรบูรณ์ในช่วงนี้ถูกสถาปนาขึ้นภายใต้กรอบแนวคิดเรื่อง มณฑลที่เปรียบเหมือนระบบจักรวาล มีเมืองหลวงเป็นศูนย์กลางหรือดาวฤกษ์ เมืองบริวารเปรียบเหมือนดาวเคราะห์ เมืองเพชรบูรณ์จึงถูกสถาปนาขึ้นในบริเวณที่เรียกว่า เมืองศรีเทพ บทบาทของ เมืองเพชรบูรณ์ ในยุคนั้นคือ

1.1 เพชรบูรณ์เมืองใหม่ในลุ่มน้ำป่าสัก

เมืองเพชรบูรณ์ ตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มแม่น้ำป่าสัก เป็นเส้นทางสู่หัวเมืองเหนือ ส่งผลให้เมืองเพชรบูรณ์ ดำรงฐานะเป็นตัวแทนของกรุงศรีอยุธยา ในการควบคุมหัวเมืองเหนือ และหัวเมืองลาวด้านตะวันออก ทำให้เมืองเพชรบูรณ์เป็นชุมชนใหม่ เมืองเพชรบูรณ์น่าจะเกิดราวพุทธศตวรรษที่ 20 โดยมีความสำคัญ 2 ประการคือ

1.1.1 เมืองเพชรบูรณ์เป็นผู้นำในการนำทัพในการศึกสงครามทางด้านตะวันออก ทั้งหัวเมืองลาว และเขมร ทำให้เมืองเพชรบูรณ์ เป็นหัวเมืองชั้นโท ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

1.1.2 เมืองเพชรบูรณ์ เป็นศูนย์กลางในการรวบรวมของป่า จากหัวเมืองต่างๆในลุ่มแม่น้ำป่าสัก เพื่อส่งออก ผ่านกรุงศรีอยุธยา

จากความสำคัญดังกล่าว ส่งผลให้ กลุ่มชนชั้นผู้นำของเมืองเพชรบูรณ์ มีความสัมพันธ์ กับข้าราชสำนัก ของกรุงศรีอยุธยา เป็นอย่างดี

อย่างไรก็ตามความสัมพันธ์ดังกล่าวเริ่มเปลี่ยนแปลง หลังเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 1 ประกอบกับอาณาจักรล้านช้าง ได้ย้ายเมืองหลวงจากหลวงพระบาง ไปอยู่เวียงจันทร์ ส่งผลให้ เมืองเพชรบูรณ์ ลดบทบาทลงเป็นเพียงหัวเมืองชั้นตรี

1.2 เพชรบูรณ์ เป็นแหล่งรวบรวมของป่า

ในสมัยรัฐจารีตเมืองเพชรบูรณ์ มีสินค้าและส่วยที่สำคัญคือ ของป่า ซึ่งเป็นสินค้าส่งออกที่สำคัญของอยุธยา ปัจจัยสำคัญคือ แม่น้ำป่าสัก ที่ไหลผ่านเมืองเพชรบูรณ์ มีข้อจำกัดในการเดินเรือ การเดินทาง ไป-มา เมืองเพชรบูรณ์ ทางเรือค่อนข้างลำบาก ดังนั้น ของป่าที่เก็บรวบรวมมาขายจากเมืองเพชรบูรณ์ จึงเป็นสินค้าที่เก็บได้นาน กินระวางต่ำ เป็นที่ต้องการของตลาด และมีราคาแพง

2. ประวัติเพชรบูรณ์ในยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์

บทบาทของเมืองเพชรบูรณ์ เริ่มมีความสำคัญอีกครั้งหนึ่ง เมื่อเกิดวิกฤตการณ์ ร.ศ 112 เมื่อรัฐบาลสยาม ต้องสูญเสียดินแดนทางฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง ในปี พ.ศ 2426 เกิดการขยายอิทธิพลของฝรั่งเศส ทำให้เกิดปํญหาการอพยพในบริเวณชายแดน

มณฑลเพชรบูรณ์ ได้ถูกจัดตั้งขึ้น เมื่อปี พ.ศ 2442 โดยมีเป้าหมายสำคัญในการพยายามจัดการบ้านเมืองแบบใหม่ ให้อยู่เย็นเป็นสุข มีการชักชวนให้ราษฎรในเมืองเพชรบูรณ์ หันมาทำอาชีพกสิกรรม แทนหาของป่า แต่การดำเนินนโยบายดังกล่าว ได้ประสบปัญหา เนื่องจากเป็นการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของประชาชนส่วนใหญ่ของเพชรบูรณ์ ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างข้าราชการส่วนกลาง และข้าราชการส่วนท้องถิ่นในเพชรบูรณ์ นำไปสู่การยกเลิกมณฑลเพชรบูรณ์ เมื่อปี พ.ศ 2447 แต่ได้มีความพยายามจัดตั้งเป็นมณฑลเพชรบูรณ์อีกครั้ง เมื่อปี พ.ศ 2450 โดยเน้นไปที่การพัฒนาการผลิตเพื่อการส่งออก โดยเฉพาะ ยาสูบ มีการส่งผู้เชี่ยวชาญมาหาแนวทางในการพัฒนา ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการผลิตในมณฑลเพชรบูรณ์ มาเป็นการผลิตเพื่อการค้า ได้แก่ การผลิตใบยาสูบ ไหม ข้าว และการเลี้ยงสัตว์ แต่ภายหลัง สภาพภูมิอากาศแปรปรวน ทำให้การทดลองปลูกยาสูบพันธ์ใหม่ๆ และ ข้าว ไหม ประสบความเสียหาย และมีการปลอมปนสินค้า ในที่สุดก็ไม่มีการสั่งซื้อยาสูบจากเพชรบูรณ์

3. ประวัติเพชรบูรณ์ยุคประชาธิปไตย

3.1 ประวัติเพชรบูรณ์ สมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม

กำเนิด นครบาลเพชรบูรณ์

การดำเนิน นโยบาย ย้ายเมืองหลวงจากกรุงเทพฯ มาอยู่ที่เพชรบูรณ์ เป็นไปตามพระราชกำหนดระเบียบบริหารราชการ นครบาลเพชรบูรณ์ พ.ศ 2487 น่าจะเกิดจาก 2 ปัจจัยคือ

- ปัจจัยภายนอก สถานการณ์ของสงครามโลกครั้งที่ 2 ญี่ปุ่นขอเดินทัพผ่านประเทศไทย และใช้กำลังบีบบังคับให้เข้าร่วมสงคราม ส่งผลให้ฝ่ายสัมพันธมิตร ส่งเครื่องบินมาทิ้งระเบิด ที่กรุงเทพฯ ทำให้ จอมพล ป. พิบูลสงคราม มีแนวคิดจะอพยพประชากร ออกมาอยู่เพชรบูรณ์ ซึ่งปลอดภัยกว่า อีกทั้งเพชรบูรณ์มีสภาพภูมิศาสตร์เหมาะสม ติดต่อภาคเหนือ และภาคอิสาน ได้โดยสะดวก รวมทั้งเพชรบูรณ์ ยังอยู่ห่างไกล จากเส้นทางคมนาคมทางทะเล เรือรบข้าศึก เข้าถึงได้ยาก จึงเป็นที่มั่นแห่งใหม่ ที่ จอมพล ป. พิบูลสงคราม จะเอาไว้ใช้ต่อสู้กับศัตรูของชาติ และศัตรูทางการเมือง

- ปัจจัยภายใน คือความพยายามในการสร้างความเป็นไทย ที่พัฒนามาจากแนวคิดชาตินิยม ส่งผลให้ จอมพล ป.พิบูลสงคราม ต้องการสร้างและปลูกฝังนิสัยคนไทย ให้มีลักษณะสำคัญ 4 ประการคือ นิสัยก่อสร้าง นิสัยรักความปราณีต นิสัยงอกงาม นิสัยต่อสู้

จากปัจจัยดังกล่าวทำให้เกิดการดำเนินงาน ย้ายเมืองหลวงจากกรุงเทพฯ มายังเพชรบูรณ์ โดย จอมพล ป.พิบูลสงคราม ได้ยกฐานะเทศบาลเมืองเพชรบูรณ์ ขึ้นเป็น นครบาลเพชรบูรณ์ ให้มีการจัดองค์กร และบริหาร แบบเดียวกับ เทศบาลกรุงเทพฯ พร้อมทั้งดำเนินการจัดการให้เพชรบูรณ์มีความพร้อม รองรับการเป็นเมืองหลวง

การดำเนินงานย้ายเมืองหลวง และจัดตั้ง นครบาลเพชรบูรณ์ ได้ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมและความเป็นอยู่ของชาวเพชรบูรณ์ เป็นอย่างมาก เช่น มีการโยกย้ายประชากร จากถิ่นอื่น เขามาอยู่ในพื้นที่ เพชรบูรณ์ เพื่อเร่งสร้างบ้าน แปลงเมืองเพชรบูรณ์ ให้พร้อมเป็นเมืองหลวง มีการนำเครื่องปั่นไฟฟ้า จำนวนหลายเครื่องมาติดตั้งในพื้นที่เพชรบูรณ์ เป็นต้น

ในสมัยนั้นได้มีการตัดถนนจาก สถานีรถไฟ อ.ตะพานหิน จ.พิจิตร มายัง นครบาลเพชรบูรณ์ ตัดถนนจาก ลำนารายณ์ (อ.ชัยบาดาล จ.ลพบุรี) มาบรรจบกับถนนสายตะพานหิน ที่ ต.วังชมพู อ.เมืองเพชรบูรณ์ มีการอพยพประชากร เข้ามาสร้างถนน และทำมาหากินที่เพชรบูรณ์ รวมทั้งทหารไทย และทหารญี่ปุ่นได้เข้ามาที่ นครบาลเพชรบูรณ์ เป็นจำนวนมาก ทำให้เกิดการติดต่อ ค้าขายระหว่างประชากรใน นครบาลเพชรบูรณ์ กับทหารไทย และทหารญี่ปุ่น อีกทั้งนโยบายการย้ายเมืองหลวงมาที่ นครบาลเพชรบูรณ์ จึงทำให้เกิดการพัฒนาเมืองเพชรบูรณ์ ไปเป็นอย่างมาก

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 นโยบายการต่อต้านคอมมิวนิสต์ส่งผลให้ จอมพล ป.พิบูลสงคราม กลับมามีอำนาจอีกครั้ง มีการเสนอแนวคิดต่อต้านชาวจีน และขับไล่ชาวจีนบางส่วนมาอยู่ที่อดีต นครบาลเพชรบูรณ์

3.2 ประวัติเพชรบูรณ์ สมัย จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์

เกิดการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ และสังคมในเมืองเพชรบูรณ์ ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ ในสมัย จอมพลสฤษดิ์ ธนรัชต์ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเมืองเพชรบูรณ์ มีการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรม ธุรกิจการค้า มีการตัดถนนสาย พิษณุโลก- หล่มสัก พัฒนาเส้นทางสายสระบุรี-เพชรบูรณ์-หล่มสัก พัฒนาถนน ระบบชลประทาน และไฟฟ้าในเมืองเพชรบูรณ์

เมื่อการคมนาคมสะดวกขึ้น จึงมีคนอพยพมาอยู่ในจังหวัดเพชรบูรณ์มากขึ้นอย่างรวดเร็ว ทั้งนี้เนื่องจาก เพชรบูรณ์มีที่ดินที่มีคุณภาพดี และเป็นที่ว่างเปล่าจำนวนมาก ส่งผลให้ เกิดการพัฒนากิจการการค้า รายได้จากการเก็บภาษี ค่าเช้าร้าน แผงลอย ในเขตเทศบาล เมืองเพชรบูรณ์จึงเจริญเติบโตแบบก้าวกระโดด

ขอบคุณ : ข้อมูลจาก หอประวัติศาสตร์เพชบุระ อ.เมือง จ.เพชรบูรณ์